Ikone 20. veka: Eileen Gray

Ajlin Grej je bila dizajnerka irskog porekla u Parizu stvarajući u tada dominantnoj muškoj sferi dizajna, stoga nije ni čudno zašto je tradicionalna istorija dizajna izostavlja iz diskursa modernizma, iako se njeni radovi i projekti smatraju najoriginalnijim iz epohe modernizma i široko su poznati. Ajlin je postala poznata kasnije u životu i posthumno, i to prvenstveno kao dizajnerka tzv. lakiranih zidova (lakiranih dekorativnih panela). Njene teorije dizajna i arhitekture su ostavile trag u našem razmišljanju o svakodnevnom životu i potrebama.

Danas, Ajlin Grej se smatra epitomom modernizma i njeno ime se mora spomenuti kada se govori o Korbizjeu, Mis van de Roeu i Marsel Brojeru.

eileen gray
Photograph of Eileen Gray in her studio

Ajlin Grej je rođena 1878. godine u okolini grada Eniskortija u Irskoj. Iako je pripadala irskoj aristokratskoj porodici, Ajlin se odrekla privilegija i odbila je da studira u poznatoj Slade School of Art u Londonu.

Ajlin se nakon Irske nastanila u Parizu i tamo je prihvatila moderni trend, šišajući kosu na bob za androgeni izgled, i poznato je da je imala partnere oba pola, kao i da je navodno vozila pantera kao kućnog ljubimca na zadnjem sedištu svog automobila.

Eileen Gray

Iako se možemo složiti da je vodila interesantan privatni život, fokusiraćemo se više na njena dostignuća u domenu dizajna i arhitekture. Grej nije studirala u nekoj velikoj avangardnoj školi, i nije se priključila nekom velikanu arhitekture kao što je Šarlot Perijan Korbizjeu i Žan Pruveu, Lili Rajh Mis van de Roeu, ili Aino i Alvar Alto.

Ajlin Grej je postavila svoju praksu jedino kako je znala – intuitivno, istrajno i sa neprikosnovenom (re)invencijom.

Eileen Green
Eileen Gray

Grej je rešila da savlada medij lakiranih ploča – a lakirani materijal je u to vreme bio dosta opskuran, redak i relativno nepoznat. Materijal koji je zahtevao posebnu pažnju i bio nepredvidljiv su idealne osobe za dizajnera poput Ajlin Grej. Kasnije se u svom stvaralaštvu okrenula čistim linijama i modernoj apstrakciji i prevazišla egzotiku. Međutim, zahvaljujući njenom uspehu, lakirani paneli su postali opsesija za kolekcionare do kraja decenije i njeni talenti su bili traženi.

Navike i iskustvo koje je stekla radeći sa ovako nepredvidljivim materijalom su se nastavili u njenom istraživanju ritma, taktilnosti, i prostorne vrednosti u njenim kasnijim radovima.

Eileen Gray

Bibendum stolica i E- 1027 stolovi od stakla i metalnih tubularnih cevi se danas smatraju pravim primerima modernizma, ali se dizajnerka nikada zapravo nije pozicionirala u okviru modernističke ideologije. Za nju je modernizam otišao previše u tehničke mogućnosti, a njen trud i istraživanje je posvećen stvaranju komada koji uzimaju u obzir komfort korisnika, osiguravajući da potrebe pojedinca postanu fokus u njenom nameštaju i dizajnu enterijera.

eileen gray
Ajlin Grej, Villa E – 1027 u Roquebrune-Cap-Martin, Francuska.

1929. godine Ajlin Grej je završila svoj prvi veliki projekat na francuskoj rivijeri, Kuća koju je projektovala je odisala modernizmom čak i pre nego što je modernizam kao takav prihvaćen u svim sferama naših života. Kuća pored mora je bila namenjena njoj i njenom tadašnjem partneru Žanu Badovičiju, rumunskom arhitekti i pesniku. Ime projekta E – 1027 je predstavljao šifru njihovih inicijala i trebao je da služi kao podsetnik njihovog zajedničko rada. Iako je Badoviči napustio projekat da bi se posvetio samostalnom radu, kasnije je kreditovan kao autor projekta a Ajlin Grej je dobila zasluge za samo opremanje enterijera.

Grej je opisala E – 1027 kuću kao „kuća koja je zamišljena sa sociološke tačke gledišta: minimum prostora, maksimum komforta“. Insistirala je da je, kao što očima trebaju kapci za odmor, tako prozorima trebaju zastori.

Eileen Gray
eileen gray

Njen nameštaj od tubularnih metalnih cevi je u to vreme bio revolucionaran ali je ubrzo postao moderni klasik. Njen uspeh je zvanično priznat kada je dobila titulu dizajnera 1972. godine na Royal Society of Art in London. Muzej moderne umetnosti je dodao njen sklopivi sto E – 1027 u njihovu stalnu postavku 1978. godine. Ajlinin rad i životno delo je ovekovečeno velikom izložbom u Pompiduu 2013. godine, a prati ga i dokumentarni film „Gray matters“ kao i „Price of Desire“ iz 2014. godine. Nakon godina restauracije, kuća E – 1027 na francuskoj rivijeri je otvorena za posetioce 2015. godine.

Ovaj blog post je napisan uz pomoć knjige Libby Sellers, Women Design koji se bavi ženama pionirima u arhitekturi, industrijskom i grafičkom dizajnu.