Kultni modernistički nameštaj u popularnoj kulturi

Inspirisani zlatnim dobom reklamne industrije pedesetih i šezdesetih godina odlučili da se danas posvetimo modernističkom nameštaju i njegovoj aproprijaciji u popularnoj kulturi. Modernistički dizajn je bio široko zastupljen polovinom prošlog veka i odlikuju ga čiste tanke linije sa minimalnim ornamentima, kao i filozofija dizajna koja spaja formu i funkciju.

mid-century modern

Bilo da ste ljubitelj ovakvog stila, ili više volite savremeniji izgled enterijera, moramo priznati da je nasleđe modernizma i dalje prisutno u svim sferama naših života, od nameštaja, aksesoara, umetnosti čak i kuhinjskih aparata, mobilnih uređaja i kompjutera. Ali šta je tačno dovelo do ove ekspanzije?

Da bismo pokušali dati odgovor na ovo pitanje, moramo se vratiti u XIX vek i na popularni Arts&Crafts pokret čiji ukus je dominirao srednjom i visokom-srednjom klasom. Ornamenti i što više detalja je bio način da se iskaže veština i samim tim i prefinjenost zanata. Što u praksi znači da su enterijeri tadašnjih salona izgledali znatno drugačije nego enterijeri koji nas okružuju danas. Velika promena je nastupila početkom XX veka, kada su kao reakcija na tadašnji Arts&Crafts pokret nastale nove ideje i teorija dizajna koje su odgovarale potrebama tadašnjeg, novog modernog čoveka.

mid-century modern
Walter Gropius’ Bauhaus Weimar director’s office, 1923

U industrijskom dizajnu, veza između koncepta, planiranja i finalnog proizvoda je podeljena u nekoliko serija različitih aktivnosti koji pak zahtevaju različite sposobnosti, od marketina do proizvodnje. Finalni dizajnerski proizvod nije samo vlasništvo pojedinca već proizvod svih članova tima, u kojem svaki član igra određenu ulogu i ima određenu ideju kako taj proizvod treba da izgleda. Ovaj koncept je nešto čime se i mi kao proizvođač danas vodimo, a njene začetke možemo pratiti upravo od XX veka i modernizma. Važno je istaći da se dizajnerski proizvod ne može razumeti bez upoznavanja sa sociološkim, ekonomskim, političkim i tehničkom kontekstom vremena u kojem je stvoren. Tako je sa oktobarskom revolucijom 1918. godine kao odgovor na društveno stanje nastao i konstruktuvizam kao pravac koji je preuzeo elemente kubizma, suprematizma i futurizma sa ciljem da raskine sa zastarelim tradicijama i pruži novu perspektivu.

mid-century modern

Sa konstruktivizmom, kombinujući ideje futurizma, kubizma i suprematizma, ali i učeći iz grešaka ovih avangardnih pokreta i pravaca koji su brzo nestajali, oformljene su škole – prvenstveno VkHUTEMAS i kasnije Bauhaus škola za dizajn. Bauhaus je imao ogromni uticaj na razvoj modernizma jer su sa zatvaranjem škole studenti i profesori emigrirali u Evropu i u Sjedinjene Američke Države tridesetih godina prošlog veka. Ne možemo da govorimo o kultnom modernističkom nameštaju bez pominjanja nekih od ikona 20. veka poput  Walter Gropius, Le Corbusier, Marcel Breuer, Mies van der Rohe, Charles and Ray Eames, Alvar Aaalto, Eero Saarinen i mnogi drugi o kojima smo pisali u okviru naših tematskih celina o ikonama 20. veka.

Kao što je jedna od prominentnih figura Bauhausa i modernizma Laslo Moholj Nađ objasnio – „Realnost našeg veka je tehnologija, invencija, konstrukcija i održavanje mašine. Biti korisnik mašine znači biti deo duha ovog veka koji je zamenio transcedentalizam i spiritualnost prošlog veka.“ – László Moholy Nagy, Constructivism and the Proletariat, 1922.

mid-century modern
mid-century modern

Ovaj citat možda najbolje opisuje novu dizajnersku filozofiju koja je okrenuta mašinskoj tehnologiji XX veka i može se steći utisak zašto i kako se prethodni trend detalja i ornamenata polako ali sigurno izgubio iz svakodnevnice tadašnjeg čoveka. Sa popularnošću modernizma, postaje popularan i modernistički nameštaj koji danas posmatrao kao deo ere kultnog nameštaja sa modelima poput B32 stolice i Vasili stolice Marsela Brojera, Zig-zag stolice Gerita Ritvelda, MR20 Mis van de Roea, Alvar Altova Paimio stolica i drugi modernistički klasici.

mid-century modern
Interior of the Inland Steel Building, designed by SOM, circa 1959. Photo © Hedrich Blessing

U posleratnom periodu, odnosno do 50ih prošlog veka, modernizam je već postao deo popularne kulture. Sa urbanizacijom i porastom populacije, na modernizam se počelo gledati kao na novu svežu perspektivu koja nam kao društvu može pomoći da se izborimo sa dnevnim izazovima. Popularna kultura i naročito masovna proizvodnja je bila pokretač modernističke inovacije. Modernističke ideje u umetnosti su počele da se pojavljuju u reklamam i novim logotipskim rešenjima. Jedna od značajnih promena je adaptacija i prihvatanje objekata moderne proizvodnje u svakodnevni život pojedinca. Struja, telefon, automobil i potreba da ih upotrebljavamo svakog dana  je sa sobom donela i nove forme izražavanja i drugačiji socijalni život. Nešto što je bilo luksuz pojedinca 1880. godine je sada postalo deo naše svakodnevnice.

mid-century modern

Arne Jacobsen, Egg chair. The Jacobsen Egg first appeared in the reception areas of the Royal Hotel, in Copenhagen.

mid-century modern

Eames Lounge Chair and Ottoman. It was first introduced in 1956, as a modern take on a 19th century chair.

Gore pomenute okolnosti su sa sobom donele i novi život modernističkom nameštaju i modernizam kao stil je postao deo svakodnevnice. Iako ovaj nameštaj nije izmišljen 60ih i 70ih godina prošlog veka, postao je popularan jer je obećavao nešto drugačije i bio je u kontrastu sa prethodnim ornamentalnim ukusom, i bio je dosta jeftiniji za masovnu proizvodnju. Posleratne socio-političke i ekonomske okolnosti su uslovile da nameštaj kao takav mora biti jeftiniji za proizvodnju, da zahteva manje vremena i da se može proizvoditi serijski. To je ujedno i jedan od ključnih faktora za ekspanziju modernističkog nameštaja koja traje i danas a čiji smo i svedoci i mi sami.

Jedan od primera je i stolica B32 Marsela Brojera koja se pojavljuje u različitim TV serijama i filovima, neovisno o sociološkom odnosno kulturološkom kontekstu – od stolice u studentskoj sobi, kafeterije policijske stanice, do doma kolekcionara iz više-srednje klase.

mid-century modern

Iako znamo da modernistički nameštaj neće nikada izaći iz mode jer je postao kultni nameštaj i svedok jedne ere, verujemo da je nasleđe modernizma važno jer pokazuje kako forma i funkcija žive u koheziji, i ujedno možemo pratiti trend minimalizma u dizajnu nameštaja i u svetu dizajna i umetnosti generalno. Možda na prvi pogled ovo izgleda kao nešto što se podrazumeva, ali je važno istaći dug proces i okolnosti koje su dovele do toga.

Divljenje geometrijskim kompozicijama je učinilo modernizam kao stil koji i dalje odoleva vremenu i može se uklopiti u skoro svaki dizajn enterijera.